• ENGLISH
  • پنجشنبه ۰۵ اسفند ۱۳۹۵
  • آ + آ -

نشست علمی علوم انسانی و آینده پژوهشی در دانشگاه یزد برگزار شد

۲۷ بهمن ۱۳۹۵ | ۱۶:۱۹ کد خبر : ۲۹۲۳۰ اخبار دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و فناوری
تعداد بازدید:۱۸۶
با حضور دکتر نعمت‌الله فاضلی دانشیار مردم‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، نشست علمی علوم انسانی و آینده در دانشگاه یزد برگزار شد
نشست علمی علوم انسانی و آینده  پژوهشی در دانشگاه یزد برگزار شد

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، دانشیار مردم‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در نشستی پیرامون علوم انسانی و اجتماعی و آینده که در دانشگاه یزد برگزار شد گفت: علوم انسانی و اجتماعی که مربوط به انسان و کنش انسانی است سهم مهم و زیربنایی در آینده پژوهی دارد.

دکتر فاضلی با برشمردن اهمیت آینده‌نگری و داشتن افق مشخص برای آینده گفت: وقتی می گوئیم آینده ما دو مفهوم را مد نظر داریم. یا منظور آینده تقویمی است که به زمان خاصی اشاره داره مثلاً ۵ سال یا ۱۰ سال آینده و یا آینده به معنای آینده تاریخی که در معنی دوم تعریف ما ناظر به سیر تطور و امتداد رویدادها و روند مشخصی است فارغ از هر گونه محدودیت و یا نقطه اتکای زمانی. در این تعریف ما در دوران معاصر ایران قرار داریم که از زمان مشروطه آغاز شده و تاریخ انتهای آن مشخص نیست. نکته مهم اینست که بدانیم علوم انسانی و اجتماعی چه نسبتی با این تاریخ دارد.

این انسان‌شناس و نویسنده ایرانی ادامه داد: علیرغم تصور برخی از صاحب نظران، علوم انسانی و اجتماعی منشا و خاستگاه غربی دارد.

وی تصریح کرد: این شاخه از علوم در غرب شکل گرفت و از نیمه دوم قرن بیستم نیز جنبه بین المللی به خود گرفت. مولفه بین المللی شدن علوم انسانی و اجتماعی در نیمه دوم قرن بیستم تمرکززدایی آن است. تمرکززدایی به معنای تکثر نظری در علوم انسانی و اجتماعی است.

وی افزود: به عبارت دیگر نگاه تک سویه غربی با ساختارشکنی سایر جوامع از بین رفت و علوم انسانی و اجتماعی جنبه ای متکثرانه به خود گرفت.

دکتر فاضلی تصریح کرد: در ایران پیش از تأسیس دانشگاه تهران تکاپویی در عرصه این حوزه مطالعاتی صورت گرفت. در حال حاضر در وضعیتی قرار داریم که می‌توانیم بگوییم انواع شاخص‌ها و گرایش‌ها در این علوم در ایران وجود دارد.

وی یادآور شد: گفتمان بومی گرایی در زمان پهلوی ها آغاز شد و گفتمان اسلامی کردن نیز پس از انقلاب اسلامی پا به عرصه وجود نهاد.

دکتر فاضلی خاطرنشان کرد: این علوم دارای سه سطح دانش، رشته و نهاد و گفتمان. گفتمان عبارت است از دیدگاه‌ها، مفاهیم و نظریه‌هایی که در ساخت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تجلی می یابند.

وی با بیان اینکه ما در بین کشورهای همطراز و همجوار به صورت بسیار گسترده تری با این علوم و این سطوح مواجهه هستیم گفت: در حال حاضر بسیاری از نویسندگان، روزنامه نگاران و... از طریق زبان علوم انسانی و اجتماعی زندگی می کنند.

وی اظهار کرد: جنبش هایی نیز مانند جنبش جوانان و زنان در ایران نیز با زبان علوم انسانی و اجتماعی دوام و قوام یافته اند. ما در علوم مهندسی و طبیعی با کالاها به عنوان دستاورد این رشته‌ها آشنا می‌شویم که عینی و ملموس هستند اما در علوم انسانی و اجتماعی کالا عبارت است از تولید گفتمان.

به گفته دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی علوم اجتماعی وانسانی یک نوع گفتمان مدرن است که ما آن زندگی می‌کنیم. گاهی چنان این گفتمان در زندگی ما تنیده است که اصلاً متوجه آن نیستیم.

وی افزود: زبان علوم انسانی و اجتماعی بیش از زبان سایر علوم رشد کرده است. بیشترین نفوذ علوم انسانی و اجتماعی روی همین مقوله گفتمان است. در ایران نیز این گفتمان از زمان مشروطه شروع شده و تا کنون نیز ادامه دارد. حتی خود واژه گفتمان که مفهومی چند بعدی و پیچیده است نیز معلول همین علوم است. اینها همگی نشان دهنده تأثیر علوم انسانی و اجتماعی بر زندگی بشری هستند.

نویسنده کتاب انسان شناسی مدرن در ایران معاصر افزود: کسانی که عنوان می کنند علوم انسانی و اجتماعی در ایران در وضعیت وخیمی قرار دارد چون نظریه ندارد سخت در اشتباه هستند. حتی در صورت اثبات حرف آنان می‌توان گفت علوم انسانی و اجتماعی تنها یک پایه از سه پایه خود را ندارند.

وی با اشاره به اینکه بعد دیگر مسئله به تعریف نظریه مربوط می شود گفت: ویژگی مهم این علوم نظریه پردازی به سبک علوم طبیعی نیست بلکه تداوم گفت‌وگو و برانگیزاننده آن است.

دکتر فاضلی در خصوص جایگاه این علوم در جامعه ایران اظهار داشت: جامعه ایرانی یک جامعه متجدد است. متجدد با مفهوم مدرنیته متفاوت است. همین اندیشه تجدد نیز یکی از محصولات علوم انسانی و اجتماعی در ایران معاصر است. این نظریه به خوبی می تواند جامعه ایرانی را در دوران معاصر توضیح دهد.

وی با ذکر این سوال که علوم انسانی و اجتماعی با آینده جامعه متجدد چه پیوندی دارد؟ گفت: در این خصوص باید به کارکردهای این علوم دقت شود. به طور کلی می توانیم بگوئیم این علوم چهار کارکرد دارند. نخست، زیست جهان را برای ما معنا دار می کنند. ما به کمک زبان این علوم به نوعی دنیا را ادراک و مفهوم سازی می کنیم.

دکتر فاضلی تصریح کرد: مفاهیم در این علوم باری معنایی جهان شناسی را در خود دارند. مانند مفهوم ملت که در زمان قدیم به معنای فرقه و دین بوده است اما در حال حاضر به اجتماع انسانی اشاره دارد. ارزش مفاهیم نیز از این طریق تثبیت می شود.

وی با بیان اینکه دومین کارکرد به ویژگی ارتباطی بودن این علوم بر می گردد توضیح داد: در این معنا گفت‌وگو به معنای توانایی فهم دیگری است. انتقال جوامع از وضعیت سنتی به مدرن موجب شده که دیگر الگوی روابط به صورت ریش سفیدی و پدرسالاری نسخ شود و الگوی جدیدی از روابط بر پایه گفت و گو و فهم دیگری صورت گیرد.

وی یادآور شد: کارکرد سوم حل مسئله و مسئله مند کردن جامعه است. جامعه یک مفهوم جدید است که مسبوق بر سابقه نیست و علوم مورد اشاره علومی مسئله ساز هستند. به همین دلیل برخی از صاحبان قدرت تمایلی به وجود این علوم ندارند. چهارمین و آخرین کارکرد نیز توسعه مرزهای دانش است.

دکتر فاضلی در خصوص آینده این علوم خاطرنشان کرد: علوم انسانی و اجتماعی از طریق توسعه نهادی خود را مطرح می کند و از طریق پرورش نیروی انسانی سعی در ایجاد هژمونی دارد. 


۱ رای